Prezydent Donald Trump ogłosił „wielkie porozumienie” kończące amerykańsko‑izraelską wojnę przeciwko Iranowi, mówiąc, że spodziewa się podpisania umowy w Europie już w ten weekend.
Trump — który w niedzielę, w dniu swoich 80. urodzin, organizuje walkę w klatce w Białym Domu — oświadczył w czwartek, że Waszyngton będzie reprezentował wiceprezydent JD Vance.
Oświadczenie amerykańskiego przywódcy padło zaledwie kilka godzin po tym, jak zapowiedział on nowe ataki na Iran, a następnie je odwołał. Nie pojawiło się jednak żadne potwierdzenie z Iranu, a Trump nie ujawnił wielu konkretnych szczegółów dotyczących ustaleń każdej ze stron.
„Właśnie zawarliśmy wielkie porozumienie dotyczące wojny z Iranem” — powiedział Trump reporterom w Gabinecie Owalnym.
Obie strony „pod warunkiem sfinalizowania dokumentów, co powinno nastąpić w ciągu najbliższych kilku dni, prawdopodobnie zorganizują podpisanie, być może w Europie. To wspaniała rzecz.”
Rzecznik irańskiego ministerstwa spraw zagranicznych Esmaeil Baghaei oświadczył jednak, że Teheran nie podjął jeszcze ostatecznej decyzji w sprawie możliwego porozumienia z USA i nie zamierza iść na ustępstwa wobec swoich „czerwonych linii” w negocjacjach.
Baghaei powiedział, że doniesienia dotyczące czasu i miejsca podpisania umowy są spekulacjami i że nic nie zostało sfinalizowane. Dodał, że duża część tekstu negocjacyjnego została dopracowana, ale USA wielokrotnie zmieniały swoje stanowiska w trakcie rozmów.
Agencja informacyjna Tasnim odnotowała, że w ciągu ostatnich dwóch miesięcy Trump 38 razy zapowiadał, iż porozumienie jest blisko.
„Dopóki Iran nie ogłosi możliwego porozumienia, wszelkie informacje od Trumpa w tej sprawie należy traktować tak samo jak jego wcześniejsze przekazy” — ostrzegła agencja.
„Szczęśliwy”
Trump stwierdził, że jego zdaniem irański przywódca najwyższy Mojtaba Chamenei osobiście zatwierdził tę umowę, dodając, że Iran zgodził się na nią, ponieważ „dostał niezły łomot”.
Trump stwierdził, że Iran zgodzi się, iż nigdy nie będzie posiadał ani nie kupi broni jądrowej w ramach tego porozumienia.
Dodał także, że Cieśnina Ormuz — kluczowy szlak dla przepływu ropy, który Iran twierdzi, że zamknął — zostanie również otwarta po podpisaniu umowy.
„To bardzo silne memorandum o porozumieniu, które jest nieco koncepcyjne.”— dodał.
Iran i Stany Zjednoczone spędziły kilka tygodni na omawianiu memorandum, a według doniesień miało ono wstrzymać wojnę na 60–90 dni, podczas gdy będą prowadzone bardziej szczegółowe rozmowy na temat irańskiego programu nuklearnego.
Trump jednak powiedział: „Nie chcę podawać terminu, ponieważ jeśli podam termin, powiecie: ‚Och, nie dotrzymał terminu.’”
Stany Zjednoczone i Izrael rozpoczęły wojnę z Iranem 28 lutego. W kwietniu osiągnięto kruchy rozejm wynegocjowany przez Pakistan, jednak w ostatnich dniach obie strony wymieniły ogień.
„Cały Bliski Wschód jest szczęśliwy, i znacznie dalej niż Bliski Wschód” — powiedział Trump, którego wojna spowodowała wzrost cen ropy naftowej na świecie, a inflacja w Stanach Zjednoczonych osiągnęła najwyższy poziom od trzech lat.
Oświadczenie Netanjahu
Coraz bardziej sfrustrowany Trump od tygodni oscyluje między obwieszczaniem porozumienia a groźbami wobec Iranu, oskarżając Teheran jeszcze w środę, że „robi z nas głupków”.
W czwartek rano Trump zapowiedział „bardzo mocne” ataki na Iran na wieczór tego samego dnia i obiecał przejąć kluczową infrastrukturę naftową kraju, co byłoby poważną eskalacją.
„W pewnym momencie, w niedalekiej przyszłości, weźmiemy Wyspę Kharg i inne punkty infrastruktury naftowej, i przejmiemy całkowitą kontrolę nad ich rynkami ropy i gazu, podobnie jak uczyniliśmy to z Wenezuelą” — napisał na portalach społecznościowych.
Wyspa Kharg leży w centrum irańskiego przemysłu eksportu ropy, będąc kluczowym elementem osłabionej gospodarki kraju. Znajduje się u irańskiego wybrzeża Zatoki Perskiej, kilkaset kilometrów na północny zachód od wąskiej, strategicznej Cieśniny Ormuz.
Kilka godzin później jednak wycofał się z tych zapowiedzi. W innym wpisie wskazał, że „ostateczne punkty zostały... zatwierdzone przez wszystkie zaangażowane strony.”
„W oparciu o fakt, że rozmowy z Islamską Republiką Iranu zostały przeprowadzone na najwyższym szczeblu irańskiego kierownictwa i zatwierdzone, odwołałem zaplanowane uderzenia i bombardowania przeciwko Iranowi na ten wieczór” — oświadczył Trump.
Niecałe dwie godziny po tym, jak powiedział, że odwołał ataki, Trump ogłosił porozumienie.
Później w czwartek biuro premiera Izraela Benjamina Netanjahu stwierdziło, że Trump zapewnił, iż każde porozumienie między Iranem a USA będzie zawierać zobowiązania do usunięcia wzbogaconego materiału nuklearnego Teheranu, i przyjęło z zadowoleniem zobowiązania prezydenta USA dotyczące ograniczeń irańskiego programu jądrowego i rakietowego.
„Chociaż Izrael nie jest stroną memorandum o porozumieniu, premier wyraził wdzięczność za zobowiązanie prezydenta Trumpa, że ostateczne porozumienie po zakończeniu negocjacji będzie obejmować usunięcie wzbogaconego materiału, demontaż infrastruktury wzbogacania, ograniczenia w produkcji pocisków oraz zaprzestanie irańskiego wsparcia dla ich terrorystycznych sojuszników w regionie” — podało biuro Netanjahu w serwisie X po rozmowie obu przywódców.
