Prezydent Turcji Recep Tayyip Erdogan wezwał do kompleksowej reformy Rady Bezpieczeństwa ONZ, w tym do zniesienia prawa weta przysługującego jej stałym członkom, argumentując, że system międzynarodowy musi lepiej odzwierciedlać dzisiejsze globalne realia.
W artykule dla Bloomberga zatytułowanym „ONZ powinna znieść prawo weta w Radzie Bezpieczeństwa” Erdogan stwierdził, że ostatnie kryzysy, w tym pandemie, wstrząsy energetyczne, zakłócenia w łańcuchach dostaw i konflikty regionalne, wykazały ograniczenia polegania na decyzjach garstki państw przy rozwiązywaniu światowych wyzwań.
Podkreślając, że mechanizmy podejmowania decyzji na świecie muszą dostosować się do współczesnych warunków, powiedział, że Rada Bezpieczeństwa ONZ nadal odzwierciedla strukturę ustanowioną po II wojnie światowej.
Erdogan stwierdził, że konieczny jest „bardziej efektywny, sprawiedliwy i odpowiedzialny” system reprezentacji i wezwał do szerszego udziału w podejmowaniu decyzji na poziomie globalnym.
Powiedział, że postulat Turcji, „świat jest większy niż pięć”, należy rozumieć jako apel o szerszy podział odpowiedzialności w systemie międzynarodowym.
Erdogan od dawna zabiega o reformy ONZ, często używając sloganu: „świat jest większy niż pięć”, który odnosi się do niereprezentatywnego składu Rady Bezpieczeństwa.
Od lat Rada spotyka się z zarzutami, że jej pięciu członków mających prawo weta — USA, Wielka Brytania, Francja, Rosja i Chiny — ma nieproporcjonalnie duży wpływ.
„Niezbędne jest przekształcenie potrzeby reformy w konkretny plan działania” – powiedział Erdogan. „W centrum tego planu działania powinno znaleźć się zniesienie przywileju weta.”
Argumentował, że samo dodanie nowych stałych członków do Rady Bezpieczeństwa nie rozwiąże koncentracji władzy decyzyjnej w rękach niewielu krajów.
Zamiast tego reforma powinna opierać się na zasadzie, że żadne państwo nie powinno mieć stałej możliwości blokowania woli większości społeczności międzynarodowej – powiedział.
Większa rola Zgromadzenia Ogólnego
Prezydent wezwał również do nowej równowagi między Radą Bezpieczeństwa ONZ a Zgromadzeniem Ogólnym.
Zaproponował wzmocnienie uprawnień Zgromadzenia Ogólnego oraz stworzenie Rady Bezpieczeństwa bez stałych członków, której członkowie byliby wybierani przez Zgromadzenie Ogólne na określone kadencje.
Według przedstawionego przez Erdogana podejścia państwa ubiegające się o kolejną kadencję musiałyby ponownie zdobyć zaufanie większości członków Zgromadzenia Ogólnego w drodze wyborów.
„Reprezentacja i odpowiedzialność Rady przed Zgromadzeniem Ogólnym powinny zostać wzmocnione” – powiedział.
Przekonywał, że przyszłego porządku międzynarodowego nie można budować na zachowaniu hierarchii z przeszłości.
„Wydarzenia ostatniego ćwierćwiecza, które z perspektywy historii ludzkości stanowi stosunkowo krótki okres, pokazały, że żaden układ sił ani porządek międzynarodowy nie jest trwały” – powiedział.
Erdogan zwrócił uwagę, że pojawiły się nowe ośrodki władzy w obszarach od gospodarki i bezpieczeństwa po technologię i dyplomację, podczas gdy instytucje międzynarodowe nie dostosowały się do tych zmian w tym samym tempie.
Dodał, że wojny, kryzys klimatyczny, nieregularna migracja oraz zagrożenia gospodarcze pokazały, jak ważne są silne instytucje, odporne gospodarki i skuteczne zdolności obronne.
Wskazał na rosnące znaczenie bezpiecznych i zrównoważonych korytarzy handlowych, logistycznych, transportowych i energetycznych.
Erdogan powiedział, że rośnie waga gospodarcza Azji, podczas gdy kraje afrykańskie domagają się silniejszej reprezentacji odpowiadającej potencjałowi kontynentu.
Apel o większą sprawiedliwość w gospodarce światowej
Prezydent Turcji stwierdził też, że kraje rozwijające się coraz częściej wyrażają własne priorytety i argumentował, że problemy regionalne nie zawsze można rozwiązać metodami narzucanymi z zewnątrz.
„Podejścia oparte na woli zainteresowanych państw, warunkach lokalnych i wspólnych interesach przyniosą trwalsze i stabilniejsze rezultaty” – powiedział Erdogan.
Wezwał kraje mające zdolności dyplomatyczne, zasoby ekonomiczne i umiejętność komunikowania się z różnymi stronami, aby przyjęły „bardziej aktywną rolę” w promowaniu pokoju i stabilności.
Erdogan poruszył również problem nierówności ekonomicznych, mówiąc, że oczekiwania, iż globalizacja szeroko rozdzieli dobrobyt, nie zostały w pełni zrealizowane.
Powiedział, że dysproporcje dochodowe pogłębiły się, a zależności technologiczne i gospodarcze stały się nowymi polami rywalizacji.
„Aby osiągnąć sprawiedliwość globalną w tych zmieniających się warunkach, obowiązki muszą być sprawiedliwie dzielone” – powiedział Erdogan, dodając, że prawo krajów rozwijających się do rozwoju i dostęp do potrzebnych im finansów powinny być zabezpieczone.
Argumentował również, że system międzynarodowy musi lepiej uwzględniać zmieniające się realia gospodarcze i polityczne w różnych regionach.
Erdogan powiedział, że Turcja będzie nadal wykorzystywać swoje rozległe kontakty międzynarodowe i doświadczenie w dyplomacji wielostronnej, aby wspierać wysiłki zmierzające do reformy systemu międzynarodowego.
„Wspieramy wysiłki na rzecz zniesienia przywileju weta, nadania wybranym członkom większej wagi w procesach decyzyjnych oraz wzmocnienia roli Zgromadzenia Ogólnego” – powiedział.
Stwierdził, że współpraca państw z różnych regionów oparta na wspólnych zasadach wzmocni legitymację i reprezentatywność systemu międzynarodowego.
„Trwałego pokoju we współczesnym świecie nie da się osiągnąć przez mnożenie bloków, które są od siebie odizolowane i nie utrzymują ze sobą kontaktu” – powiedział Erdogan.
„Dla bardziej sprawiedliwego świata musimy zebrać doświadczenie, potencjał i wolę różnych regionów na wspólnym gruncie.”
Erdogan powiedział, że Turcja będzie nadal brać odpowiedzialność w wysiłkach na rzecz reformy systemu międzynarodowego, powołując się na państwową tradycję kraju, zdolności dyplomatyczne i relacje z różnymi regionami.
